Սեռական հարաբերությունների ժամանակ երիտասարդները հաճախ մտածում են այն մասին, թե ինչպես պաշտպանվել անցանկալի հղիությունից: Ցավոք, շատ քչերն են անհանգստանում սեռավարակների մասին: Կա թյուր կարծիք, որ «ես անմիջապես կհասկանամ` արդյո՞ք ամեն բան կարգին է իմ զուգընկերոջ հետ»: Ժամանակն է կոտրելու կարծրատիպերը:
Հին հռոմեացիները Վեներային համարել են սիրո աստվածուհի: Հենց այդ պատճառով սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունները հաճախ անվանում են վեներական: Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը (ԱՀԿ) սահմանում է դրանք ավելի հստակ և հասկանալի` սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակներ կամ սեռավարակներ:
Համաձայն ԱՀԿ-ի աշխարհում օրական գրանցվում է սեռավարակների ավելի քան 1մլն. նոր դեպք:
Սեռավարակների հարուցիչներն են վիրուսները կամ մանրէները, որոնք ապրում են մարդու կենսաբանական հեղուկներում` արյան, սերմնահեղուկի, թքի կամ հեշտոցային արտադրության մեջ:
Այսօր բժշկությանը հայտնի են 40 տեսակի սեռավարակներ։ Ահա դրանցից առավել հայտնիները:
Բացվող աղյուսակ, պարզապես սեղմիր «+» աջ անկյունում
| Սիֆիլիս |
+ |
Սիֆիլիսը վաղեմի «դասական» վեներական հիվանդություններից է։ Հատկապես միջնադարում շատ մարդիկ են տուժել սիֆիլիսից։ Նախկինում այն դժվար բուժվող հիվանդությունների շարքին է պատկանել, այդ իսկ պատճառով, մարդիկ տարիներ շարունակ չեն կարողացել ձերբազատվել այդ հիվանդությունից, որն աստիճանաբար քայքայում էր մարդկու մարմինը և շատ հաճախ մահվան հանգեցնում։ Սիֆիլիսի հարուցիչը դժգույն տրեպոնեմա մանրէն է։ Սիֆիլիսով հիվանդ մարդու օրգանիզմում միշտ առկա է տրեպոնեման՝ արյան, սերմնահեղուկի, թքի և այլ կենսաբանական հեղուկների մեջ։ Մարդու մարմնից դուրս տրեպոնեման շատ արագ մահանում է, սակայն խոնավ միջավայրում՝ թաց սպունգի, սրբիչի վրա այն կարող է պահպանվել մոտ 12 ժամ, իսկ հիվանդ մարդու թքի մեջ՝ սենյակային ջերմաստիճանում, մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր։ Մանրէն արագ մահանում է արևի շողերի ներքո, ինչպես նաև բարձր ջերմաստիճանի և սպիրտի ազդեցությունից։
Սիֆիլիսով վարակման ուղիները. Սիֆիլիսով վարակվում են սեռական ճանապարհով։ Հնարավոր են նաև վարակման այլ ուղիներ՝ համբույր, ընդհանուր իրեր (սպասք, ծխախոտ, շրթներկ, սրբիչ, ներքնազգեստ, անձնական հիգիենայի պարագաներ)։
Ախտանշաններ. Հարուցչի՝ օրգանիզմում հայտնվելուց 2-5 շաբաթ անց ի հայտ են գալիս հիվանդության առաջին նախանշանները։ Այն հատվածին, որտեղ տեղակայվում է տրեպոնեման (հաճախակի սեռական օրգաններին, շուրթերին կամ մաշկի վրա), կարմրավուն պինդ բորբոքային բիծ է առաջանում (կարծր շանկր)։ Մեկ շաբաթ անց մեծանում են հարակից ավշային հանգույցները։ Համապատասխան բուժում չստանալու դեպքում, 3-4 շաբաթ անց վերքն ինքնուրույն վերանում է, իսկ կարճ ժամանակ անց սկսվում է երկրորդ շրջանը՝ երկրորդային սիֆիլիսը։ Այն դրսևորվում է յուրահատուկ մաշկային ցանով, որն անհետանում է 2-3 ամիսների ընթացքում։ Հետագայում, բուժում չստանալու դեպքում, տեղի են ունենում ներքին օրգանների և նյարդային համակարգի ծանր ախտահարումներ, որոնք կարող են հանգեցնել նաև մահվան։
|
| Սուսանակ (գոնորեա) |
+ |
Հարուցիչ՝ գոնոկոկ մանրէ :
Գոնոկոկը մարդկային օրգանիզմից դուրս արագ մահանում է, սակայն խոնավ միջավայրում (թաց սպունգի, սրբիչի վրա) այն կարող է գոյատևել մինչև 24 ժամ։
Սուսանակով վարակման ուղիները. Վարակումը հիմնականում տեղի է ունենում սեռական ճանապարհով, երբեմն՝ կենցաղային ճանապարհով, հիվանդի կողմից օգտագործված իրերի միջոցով։
Ախտանշաններ. Հարուցչի (գոնոկոկի)` օրգանիզմում հայտնվելուց մի քանի օր անց ի հայտ են գալիս հիվանդության առաջին նշանները։ Նախ առաջանում է այտուց, միզուկի լորձաթաղանթի կարմրություն, միզելու ընթացքում առաջանում է քոր և ցավ։ Այնուհետև, ավելի հաճախ տղամարդկանց շրջանում, առաջանում է լորձա-թարախային արտադրություն միզուկից։ Կանանց շրջանում գոնոկոկը կարող է ընթանալ գրեթե առանց ախտանշանների։
Վտանգ. Սուսանակը կարող է քրոնիկ բնույթ ստանալ և առաջացնել քրոնիկ բորբոքումներ ու սեռական դիսֆունկցիա տղամարդկանց և կանանց մոտ, ինչպես նաև անպտղություն։ Հիվանդությունը բացասաբար է ազդում հղիության ընթացքի և ելքի վրա. հիվանդ կանանց մոտ հաճախ լինում են վիժումներ, վաղաժամ ծննդաբերություն, հետծննդյան բարդություններ, և վարակը կարող է փոխանցվել երեխային։ Տղամարդկանց շրջանում սուսանակը ևս կարող է անպտղության հանգեցնել:
|
| Քլամիդիոզ |
+ |
Քլամիդիոզը հայտնաբերվել և ուսումնասիրվել է ոչ այդքան վաղուց, սակայն դրանից վերջինիս վտանգը չի թուլանում։
Հարուցիչը՝ հատուկ միկրոօրգանիզմ (մանրէի և վիրուսի անցումային ձև)։ Հարուցիչը մարդու մարմնից դուրս կենսունակ չէ:
Քլամիդիոզով սովորաբար վարակվում են սեռական ճանապարհով։
Ախտանշաններ. Հարուցչի՝ օրգանիզմում հայտնվելուց 1-4 շաբաթ անց ի հայտ են գալիս հիվանդության առաջին նշանները։ Շատ հաճախ քլամիդիոզը ընթանում է առանց որևէ ախտանշանների։ 100 դեպքից միայն 5-10 մոտ է հիվանդությունը սուր ընթացք ստանում։ Հնարավոր են ցավեր և քոր միզելու ընթացքում, այտուցի առաջացում, ինչպես նաև միզուկի լորձաթաղանթի կարմրություն և բորբոքում։
Վտանգ. Քլամիդիոզը կարող է հանգեցնել անպտղության և´ տղամարդկանց, և´ կանանց շրջանում, և ավելին, հղիության ընթացքում այն կարող է բազմաթիվ բարդություններ առաջացնել։ Քլամիդիոզով հիվանդ մայրերից ծնված երեխաների մոտ հանդիպում են մարմնի քաշի խնդիրներ, բնածին թոքաբորբ, աչքերի ախտահարում։
|
| Տրիխոմոնոզ (տրիխոմոնիազ) |
+ |
Հարուցիչը միաբջիջ տրիխոմոնադն է, որն արագ մահանում է մարդու օրգանիզմից դուրս։ Սակայն խոնավ միջավայրում (թաց սպունգի, սրբիչի վրա) կարող են գոյատևել մինչև 2 ժամ։
Տրիխոմոնոզով վարակման ուղիները. Տրիխոմոնոզով վարակվում են հիմնականում սեռական ճանապարհով, սակայն շատ հազվադեպ դեպքերում նաև հնարավոր է վարակվել հիվանդի կողմից օգտագործված խնամքի պարագաների միջոցով։
Ախտանշաններ. Հարուցչի՝ օրգանիզմում հայտնվելուց 3-11 օր անց ի հայտ են գալիս հիվանդության առաջին նշանները։ Տրիխոմոնոզի ախտանշանները տարբեր են։ Տղամարդկանց շրջանում կարող է նկատվել արտադրություն միզուկից։ Կանանց շրջանում հիվանդությունն ընթանում է ավելի վառ արտահայտված նշաններով՝ բնորոշ ջրիկ, ‹‹փրփրանման›› հեշտոցային արտադրություն։
|
| Մարդու պապիլոմա վիրուս (ՄՊՎ) |
+ |
Պապիլոմավիրուսը սեռական ճանապարհով փոխանցվող ամենատարածված վարակներից մեկն է, որի հետ առնչվում են սեռական ակտիվ կյանք վարող մարդկանց 50-70%-ը (աշխարհի բնակչության 13%)։
Պապիլոմավիրուսով վարակմանն ավելի հակված են դեռահաս աղջիկները և երիտասարդ կանայք։ Ուսումնասիրությունների ընթացքում պարզվել է, որ մեծ մասի մոտ վիրուսը փոխանցվում է սեռական կյանքի առաջին 2-3 տարիների ընթացքում։ Սեռական զուգընկերների հաճախակի փոփոխությունը 10 անգամ ավելի է մեծացնում վարակի վտանգը։
Մարդու պապիլոմավիրուսով վարակվելու ուղիները. ՄՊՎ փոխանցվում է ինչպես սեռական հարաբերությունների, այնպես էլ վարակակրի մաշկի կամ լորձաթաղանթի հետ շփման ժամանակ։
Ախտանշաններ. Հիմնականում վարակն ընթանում է առանց ակնհայտ նշանների և ախտորոշվում է բժշկի մոտ հետազոտվելիս։ Վիրուսի որոշ տեսակներ առաջացնում են սեռական գորտնուկներ և արգանդի պարանոցի լորձաթաղանթի ախտահարում: Պապիլոմավիրուսային վարակը չի բուժվում, սակայն արդյունավետորեն կարող է կանխարգելվել պատվաստման շնորհիվ։ Հետևաբար, վարակից պաշտպանության լավագույն միջոցը կանխարգելիչ պատվաստումն է։ Խորհուրդ է տրվում վերջինս իրականացնել մինչև վիրուսի հետ հանդիպումը, դեռահասության շրջանում: Շատ երկրներում ՄՊՎ դեմ պատվաստումն իրականացվում է սեռական հարաբերություն երբևէ չունեցած աղջիկների շրջանում, որոշ երկրներում պատվաստում են նաև տղաներին, ինչպես նաև երիտասարդ կանանց։ Հայաստանում պապիլոմավիրուսի դեմ պատվաստումն իրականացվում է Գարդասիլ պատվաստանյութով` դեռահաս աղջիկների շրջանում, կարող են պատվաստվել նաև ոչ վարակակիր կանայք (մինչև 45 տ.):
Վտանգ. Պապիլոմավիրուսի որոշ տեսակներ կնոջ մոտ կարող են հանգեցնել արգանդի պարանոցի քաղցկեղի, տղամարդկանց մոտ` առնանդամի քաղցկեղի: ՄՊՎ առանձին տեսակներ առաջացնում են նաև այլ քաղցկեղներ` հետանցքի, վուլվայի քաղցկեղ, կոկորդի և ըմպանի պապիլոմատոզ։
|
| Հերպես |
+ |
Հարուցիչ՝ հերպես վիրուս։
Հերպեսով վարակվելու ուղիները. Հերպեսով վարակվում են սեռական ճանապարհով։
Ախտանշաններ. Հարուցչի՝ օրգանիզմում հայտնվելուց մի քանի օրից մինչև մի քանի ամիս անց ի հայտ են գալիս հիվանդության առաջին նշանները։ Նախ սեռական օրգաններին հայտնվում են կարմիր ցավոտ բշտիկներ, որոնք ուղեկցվում են ուժեղ քորով և այրոցով։ Մի քանի օր անց բշտիկները պայթում են, և առաջանում են վերքեր։ Վտանգ. Հերպեսով վարակված հղի կանանց մոտ հաճախ վիժումներ են տեղի ունենում, կամ վիրուսը երեխային է փոխանցվում։ Հերպեսը նաև կարող է արգանդի պարանոցի քաղցկեղի պատճառ հանդիսանալ։
|
| Հեպատիտ Բ |
+ |
Հարուցիչ՝ հեպատիտ Բ-ի վիրուս։
Հեպատիտ Բ-ն ինֆեկցիոն հիվանդություն է, որը բնութագրվում է լյարդի ծանր բորբոքումով և կարող է հանգեցնել լյարդի ցիռոզի զարգացման (նաև լյարդի քաղցկեղի):
Վարակման ուղիները. Հեպատիտ Բ-ն և Ց-ն վիրուսային ինֆեկցիաներ են, որոնք փոխանցվում են արյան կամ կենսաբանական հեղուկների միջոցով: Այս 2 տեսակի հեպատիտներով հիմնականում վարակվում են արյան կամ սեռական ճանապարհով: Պտուղը կարող է վարակվել հեպատիտով իր մորից` ներարգանդային կյանքի կամ ծննդաբերության ընթացքում: Չպաշտպանված սեռական հարաբերությունը, ներարկային թմրամիջոցների կամ չախտազերծված ասեղների կիրառումը (օրինակ` պիրսինգի կամ դաջվածքների համար) կարող է բերել այս վարակի փոխանցմանը: Հեպատիտ Բ-ն և Ց-ն չեն փոխանցվում կենցաղային շփման կամ սննդի միջոցով, սակայն բավականին վարակիչ են, քանի որ վարակվելու համար բավական է մեկ ծակոց վարակված ասեղով կամ գործիքով: Վարակվելու տեսակետից վտանգավոր են ուրիշի չախտազերծված հիգիենիկ խնամքի պարագաները` նրանց վրա արյան հետքերի առկայության դեպքում` ածելի, ատամի խոզանակ, մկրատ և այլն: Հեպատիտ Բ վիրուսը չափազանց դիմակայուն է արտաքին միջավայրում և կարող է մի շաբաթ շարունակ պահպանվել չորացած արյան հետքի մեջ, ածելիի և ասեղի ծայրին:
Ախտանշաններ. Հեպատիտ Բ-ի ինկուբացիոն շրջանը կազմում է 2 – 6 ամիս։ Հիվանդության նախանշաններն աստիճանաբար են հայտվում և առաջին փուլում վերջիններս նման են մրսածության նշանների։ Մի քանի օրից նկատվում է ախորժակի նվազում, դեղնություն, ցավեր աջ թուլակողում, սրտխառնոց, փսխում և այլ ախտանիշներ։ Վարակից հնարավոր է պաշտպանվել միայն հատուկ պատվաստումների միջոցով։ Պատվաստում են փոքր երեխաներին և ռիսկի խմբին պատկանող մեծահասակներին։
Իմունիտետը պահպանվում է հետագա մի քանի տարիների և հիմնականում՝ ողջ կյանքի ընթացքում։ Սակայն պատվաստումը չի պաշտպանում հեպատիտ Ց-ից, որը նույնպես կարող է փոխանցվել սեռական ճանապարհով։
|
| ՄԻԱՎ / ՁԻԱՀ |
+ |
ՄԻԱՎ-ի հարուցիչը մարդու իմունային անբավարարության վիրուսն է (ՄԻԱՎ)։
Վարակման ուղիները. ՄԻԱՎ-ով վարակվում են սեռական ճանապարհով և արյան միջոցով, սակայն այս հարուցիչն արագ ոչնչանում է մարդու օրգանիզմից դուրս։ ՄԻԱՎ-ը կարող է նաև փոխանցվել ծնողից երեխային՝ հղիության, ծննդաբերության, կրծքով կերակրելու ընթացքում:
Ախտանշաններ. ՄԻԱՎ վիրուսը կարող է երկար ժամանակ (տարիներ շարունակ) չուղեկցվել որևէ նշանով։ ՄԻԱՎ-ը քայքայում է իմունային համակարգը և ժամանակի ընթացքում (մարդկանց մեծամասնության մոտ 5-10 տարի անց) առաջանում է Ձեռքբերովի իմունային անբավարարության համախտանիշ (ՁԻԱՀ)։ ՄԻԱՎ վարակն լիովին չի բուժվում, սակայն վաղ հայտնաբերումը և հատուկ դեղորայքի ժամանակին ընդունումը կարող է օգնել կանգնեցնել հիվանդության հետագա զարգացումը։
ՄԻԱՎ/ ՁԻԱՀ թեմայով լրացուցիչ նյութերին կարող եք ծանոթանալ այստեղ:
|
Ցավոք, սեռավարակների վտանգն իրենց սարսափելի անվանումների մեջ չէ, այլ՝
- Մարդու օրգանիզմը շատ հաճախ կարողանում է ինքնուրույն հաղթահարել մրսածությունը, ինչը անհնար է սեռավարակի դեպքում։
- Որոշ սեռավարակներ (օրինակ՝ սիֆիլիսը, սուսանակը և այլն) երբեմն կարող են փոխանցվել համբույրի միջոցով։ Վերքերը, խոցերը և պզուկները բերանի խոռոչում և շուրթերին մեծացնում են վարակի փոխանցման հավանականությունը։
- Որոշ սեռավարակներ ընթանում են առանց հստակ նշանների, և մարդն անգամ կարող է չիմանալ, որ իր օրգանիզմում տեղակայվել են «անցանկալի հյուրեր»՝ սեռավարակի հարուցիչներ։
- Սեռավարակից պետք է բուժում ստանան միաժամանակ երկու զուգընկերները, այլապես վարակը կրկնվելու է։
- Սեռավարակները կարող են առաջացնել լուրջ բարդություններ և ժամանակին չբուժելու դեպքում` հանգեցնել անպտղության։ 🙁
- Որոշ վարակներ, օրինակ՝ ՄԻԱՎ-ը դեռևս անբուժելի են համարվում։ Այնուհանդերձ, եթե ժամանակին սկսվի բուժումը, ապա հնարավոր կլինի կանխել հիվանդության հետագա զարգացումը։
Ինչպե՞ս ճանաչել սեռավարակը։
Որոշ սեռավարակներ երկար ժամանակ «թաքնվում են» և ի հայտ չեն գալիս։ Դրանց մասին իմանալու համար հարկավոր է համապատասխան անալիզներ հանձնել։ Սակայն, եթե նկատվում են հետևյալ նշանները՝
- հեշտոցային կամ միզուկային անսովոր (առատ լորձային, թարախանման, «փրփրանման» կամ արյունոտ) արտադրություն,
- հաճախակի և ցավոտ միզարձակում,
- քոր կամ այրոց արտաքին սեռական օրգանների շրջանում,
- կարմրություն, քերծվածքներ, խոցիկներ, գորտնուկներ սեռական օրգանների կամ հետանցքի շրջանում,
- ցավ որովայնի շրջանում, ցավ սեռական հարաբերության ժամանակ,
ապա ԱՆՄԻՋԱՊԵՍ ԴԻՄԻ՛Ր ԲԺՇԿԻ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ։
Չի՛ կարելի ակնկալել և սպասել, որ ամեն ինչ ինքնուրույն կանցնի։ Նույնիսկ, եթե վերանան ախտանշանները, հիվանդությունը կպահպանվի և որոշ ժամանակ անց նոր ուժով ի հայտ կգա։
Առաջին հերթին պարզի՛ր, թե արդյո՞ք մոտակայքում կա որևէ կլինիկա, բժշկական կենտրոն, երիտասարդների համար նախատեսված հատուկ բժշկական հաստատություն։
Անհրաժեշտության դեպքում կլինիկայում քեզ խորհուրդներ կտան, ստուգումներ կանցկացնեն և բժշկական օգնություն կցուցաբերեն։ Անհրաժեշտ մասնագետներ. մաշկաբան՝ մաշկային հիվանդությունները և սեռավարակները բուժող բժիշկ, գինեկոլոգ՝ կանանց առողջական խնդիրներով զբաղվող մասնագետ, ուրոլոգ՝ տղամարդկանց միզասեռական հիվանդությունների մասնագետ, անդրոլոգ՝ տղամարդկանց առողջական խնդիրներով զբաղվող մասնագետ, հոգեբան՝ անհատականության և միջանձնային հարաբերությունների խնդիրներով զբաղվող մասնագետ։
Ընդհանուր առողջության և ընտանեկան պլանավորման հարցերին վերաբերող խնդիրների դեպքում կարող ես
գրել մեզ։ Խորհրդատուները կօգնեն կոնկրետ իրավիճակում ճիշտ կողմնորոշվելու հարցում և կհուշեն, թե ինչ հետագա քայլեր պետք է ձեռնարկել։
Երբեք մի′ հետաձգիր «վաղվան» դժվար զրույցը և պատմիր կասկածների մասին զուգընկերոջդ, նույնիսկ եթե դուք ունեցել եք միայն պաշտպանված սեռական հարաբերություններ։
Չէ՞ որ, հնարավոր է, նա նույնպես վարակված է և նրան էլ է հարկավոր դիմել բժշկի։ Եթե հետազոտությունից հետո բժիշկը հաստատում է սեռավարակը, ապա խուճապի մի′ մատնվեք։ Ձեզ բուժման կուրս կնշանակեն, և այն պետք է ամբողջությամբ անցնել՝ հետևելով բժշկի բոլոր նշանակումներին։ Այլապես հիվանդությունը կարող է քրոնիկ բնույթ ստանալ, իսկ դա նշանակում է, որ հետագայում այն բուժելն ավելի դժվար կլինի։ Բժիշկը նաև խորհուրդ կտա մինչև ամբողջական ապաքինումը զերծ մնալ սեռական հարաբերություններից։
Մի′ զբաղվիր ինքնաբուժությամբ. դա կարող է վատթարացնել իրավիճակը։ Եվ մի փոխանցիր քեզ նշանակված դեղորայքը որևէ մեկին։
Այժմ, երբ քեզ արդեն պարզ է ամեն ինչ (կամ գրեթե ամեն ինչ) սեռավարակների մասին, դու արդեն հաստատ գիտես, որ լավ է դրանց երբևէ չհանդիպել։ Սակայն ի՞նչ անել ապահով զգալու համար։
Սեռավարակներից, այդ թվում նաև ՄԻԱՎ-ից, 100% ապահովությունը հնարավոր է միայն սեռական հարաբերություններից զերծ մնալու դեպքում։
Այն հարաբերությունները, որոնք լուրջ են, երկարաժամկետ և կայուն, կարող են շարունակվել նաև առանց սեռական հարաբերությունների։ Նախքան սեռական հարաբերություն ունենալը պետք է վստահ լինել, որ զուգընկերդ առողջ է։ Սեռավարակի մասին խոսելու զույգի պատրաստակամությունը և, ամենակարևորը, յուրաքանչյուր հարաբերության ժամանակ պահպանակի օգտագործումը վկայում է, որ դուք իսկապես հոգ եք տանում միմյանց մասին։ Իսկ «Ինչի՞ համար են պետք պահպանակները։ Դու ինձ չե՞ս վստահում» արտահայտությունները խոսում են միայն թեթևամիտ վերաբերմունքի մասին։ 🙁
Եվ ահա ևս մի քանի պարզ, սակայն ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ անվտանգության կանոններ, որոնք կօգնեն պահպանել քո սեփական և սիրելի անձնավորության առողջությունը և խուսափել «պատահական հարաբերություններից».
-
- Չօգտվել ուրիշի անձնական հիգիենայի պարագաներից (ածելի, ատամի խոզանակ, եղունգների համար նախատեսված պարագաներ, սպունգ)։
- Պահպանել անձնական հիգիենայի կանոնները և պահանջել նույնը զուգընկերոջից։
- Խուսափել վարակման բարձր վտանգ ունեցող անձանց հետ սեռական հարաբերություններ ունենալուց (օրինակ՝ բազմաթիվ սեռական զուգընկերներ ունեցողներ կամ թմրանյութերի ներերակային օգտագործողներ)։
- Սեռական հարաբերություններ սկսելուց առաջ համոզվել, որ զուգընկերոջ մոտ բացակայում են սեռավարակի արտաքին նշանները։
- Պարտադիր կերպով օգտվել պահպանակից սեռական հարաբերության ընթացքում։
- Եթե պահպանակից օգտվելու հնարավորություն չկա, ապա ավելի ճիշտ կլինի զերծ մնալ սեռական հարաբերությունից։
- Գերադասելի է հարաբերություններ ունենալ միայն մեկ հավատարիմ զուգընկերոջ հետ։
Մինչ սեռական հարաբերություններ ունենալը՝ մտածի′ր անվտանգության և առողջության մասին։ Մի′ կաշկանդվիր և զուգընկերոջ հետ քննարկիր պաշտպանիչ միջոցների օգտագործման հարցը, քանի որ դա վկայում է այն մասին, որ դու հոգ ես տանում քո և զուգընկերոջդ առողջության մասին։
Եվ վերջում՝ տեսանյութ սեռավարակների մասին։
Նկարները այս հոդվածի համար տրամադրել են Mitya Ku, Christian Lauer և Entrer dans le rêve:
