Լավագույնը հարաբերությունների և սիրո մասին: Ռեալ ժամանակի պայմաններում:

Ինձ հետապնդում են…

Դու միշտ հանգիստ, ազատ և անկաշկա՞նդ ես զգում քո հասակակիցների շրջապատում: Երբևէ պատահե՞լ է, որ չես ցանկացել գնալ դպրոց կամ երեկույթի, որովհետև քեզ այնտեղ սպասել է ծաղրանք կամ հիմար ու տհաճ կատակներ: Ինչպե՞ս դիմադրել և թույլ չտալ, որ քեզ ճնշեն:
– Ծանոթացեք, Կարենը ձեր նոր դասընկերն է, նա նոր է տեղափոխվել մեր քաղաք: Հույսով եմ, դուք կընկերանաք:
– Հը՞, տեսնենք, սա ո՞վ ա էս նորեկը: Լոլոզ, նիհար, ձենն էլ փորից հազիվ ա դուրս գալիս: Հա՜, հետն էլ կակազում ա: Լա՛վա, մի լավ կհժանք:

Արդյո՞ք քեզ միշտ հանգիստ և ազատ ես զգում հասակակիցներիդ շրջապատում: Փորձիր հիշել, թե քանի անգամ հրաժարվել ես գնալ դպրոց միմիայն այն պատճառով, որ այնտեղ քեզ սպասում է ծաղրանքն ու հիմար կատակները: Գուցե քո հետ այդպիսի բան չի պատահել, և դա հրաշալի է, բայց հիշիր, թե ինչպես դու ինքդ ընկերներիդ հետ զվարճացել ես` ծաղրելով ձեր տարօրինակ դասարանցուն:

Մականուն դնելը, ծաղրելը, տնազ անելը, ուրիշին ոտք գցելը, հարվածելը` հնարավոր է, որոշ մարդկանց առաջին հայացքից թվա, որ առանձնապես վատ բան այստեղ չկա, և դա հասակակիցների հետ շփվելու ընդունված տարբերակներ են: Սակայն դա այդպես չէ: Այս տհաճ երևույթը բոլորովին էլ անմեղ կատակ չէ, որովհետև հենց այդպիսի անտեղի, բայց ոմանց համար նորմալ թվացող «ուշադրության նշանները» կարող են վերածվել հետապնդման, հալածանքի (այդ երևույթը կոչվում է բուլինգ, bullying):

tumblr_n6k7snEsrw1qj4315o1_500 (1)
Վայրի կենդանական աշխարհում որոշ գիշատիչներ իրենց որսին հետապնդում և հոշոտում են ամբողջ ոհմակով, և դա կոչվում է որսահալածում: Բայց նման մի բան տեղի է ունենում մարդկանց շրջապատում, և մեզանից ցանկացածը, անկախ տարիքից, կարող է որսի կարգավիճակում հայտնվել, երբ մարդկանց մի խումբ անընդմեջ իրենց անբարյացակամ ուշադրության առարկա են դարձնում «զոհին»:

Ինչպե՞ս է ընտրվում «զոհը»: Շատ հեշտությամբ, եթե նա ինչ-որ բանով տարբերվում է ուրիշներից, մեծամասնությունից: Այդ առանձնահատկությունը կարող է լինել ցանկացած մի բան` և՛ արտաքին տեսքը, և՛ վարքը, և՛ հետաքրքրությունները (օրինակ` հաստ ապակիներով ակնոցներ, կարմիր մազեր, կակազություն, գիրություն, նիհարություն, չափազանց ամաչկոտ լինելը, դասական երաժշտություն սիրելը, մաշկի գույնը, դավանանքը, սեռական հակումը, այդ թվում և թվացյալ): Եվ իհարկե, եթե ինչ-որ մեկը չի կարող դիմադրություն ցույց տալ, ապա նա շատ հավանական է, կենթարկվի հալածանքի, հիմար կատակների և վիրավորանքների: Աստիճանաբար հիմար և տհաճ կատակները կդառնան ավելի վիրավորական և հնարամիտ, իսկ նեղացնողները «համը» կզգան, հավեսի կընկնեն և հնարավոր է` կանցնեն խոսքերից նաև գործի, այսինքն` ֆիզիկական ագրեսիայի:

anigif_enhanced-19782-1409769869-33
Բայց հաճախ հետապնդման հիմնական պատճառը ոչ թե «զոհի», այլ շրջապատի առանձնահատկություններն են` դասարանում «լիդերների» և սադրողների հատկանիշները: Երբեմն հետապնդմանը նպաստում են նաև մեծահասակները իրենց ոչ ճիշտ վերաբերմունքով, անզգույշ կամ վիրավորական խոսքերով, երբեմն էլ` թողտվական վերաբերմունքով և չմիջամտելու քաղաքականությամբ:

Հետապնդման նպատակը մարդուն վիրավորելն ու ահաբեկելն է, և դա արվում է տարբեր եղանակներով` ծաղրանք, վիրավորանքներ, անուն կոչել, վիրավորական ժեստեր կամ գործողություններ: Խումբը կարող է զուտ արհամարհել, անտեսել, չշփվել: Իսկ կարող է նաև ծեծել, իրերը ձեռքից խլել կամ փչացնել: Հաճախ օգտագործվում են հաղորդագրություններ (SMS), էլ. նամակներ, վիրավորական նկարներ, խոսքեր և «քոմենտներ» չատերում և սոց. ցանցերում, սուտ լուրեր և բամբասանքի խոսքեր:

Դու երբևէ մտածե՞լ ես, թե ինչպես է իրեն զգում այն «սպիտակ ագռավը», որին ցանկացած մարդ իր պարտքն է համարում նեղացնել կամ վիրավորել: Մեզանից շատերը, մտաբերելով սեփական արարքները, կարող են հիշել որոշ տհաճ իրավիճակներ, կապված վիրավորական կամ չար կատակների հետ: Սակայն, ի տարբերություն այդ հազվադեպ պահերի, իրական հետապնդման/ հալածանքի դեպքում այդպիսի իրավիճակները կրկնվում են անընդմեջ, ամեն օր, և «զոհը» երբեք իրեն անվտանգ չի զգում հասակակիցների շրջապատում:

I_Am_Number_Four_High_School_Bullying
Ո՞վ է ավելի հաճախ սկսում հետապնդումը: Ե՛վ աղջիկները, և՛ տղաները, չափազանց ագրեսիվ կամ շատ շփվող և արտաքուստ բարեհամբույր, առաջնորդներ և սուսիկ-փուսիկ թվացող մարդիկ: Իրենք կարող են գործել ուղղակիորեն կամ տակետակ, բամբասելով և սուտ լուրեր տարածելով և մնալով կարծես թե անմեղ: Բայց, բոլոր դեպքերում, նրանք ունեն որոշ նույն հատկանիշները:

Որպես կանոն, այդպիսի մարդիկ ձգտում են իշխել, լինել առաջին և ամենակարևոր մարդը, վերահսկել ամեն ինչ: Բայց ինչքան էլ փորձեն ձևացնել առաջնորդ լինելը և ցույց տալ սեփական կարևորությունը, նրանք ձգտում են վիրավորել ուրիշներին զուտ սեփական նշանակալիությունը բարձրացնելու և կարգավիճակը հաստատելու նպատակով:

teens_bullying
Շատ հնարավոր է, որ այսպիսի մարդիկ անցյալում եղել են հետապնդման և վիրավորանքի օբյեկտներ կամ կրկնում են այն, ինչ տեսնում են սեփական ընտանիքում, կամ անում են չար բաներ, փորձելով նմանակել ինչ-որ հերոսի` «լավ տղայի», կինոնկարից կամ հարևան բակից: Նրանք սովորաբար չեն կարող նորմալ ընկերական հարաբերություններ ձևավորել, չեն հետաքրքրվում ուրիշների ապրումներով և զգացումներով: Բայց կարևոր մի պահ` նրանց հարկավոր են «հանդիսատեսներ» և անհրաժեշտ է, որ մարդիկ հիանան կամ զմայլվեն իրենց ուժով, չար կատակներով: Հաճախ, երբ «հանդիսատեսները» հեռանում են, վիրավորողը կորցնում է հետաքրքրությունը և դադարեցնում կռիվը կամ հալածանքը, քանի որ չունի ունկնդիրներ:

Օրինակ, դու հայտնվել ես մի իրավիճակում, երբ ինքդ սեփական ուժերով չես կարող լուծում գտնել: Այս դեպքում ամենաճիշտը օգնության դիմելն է: Մեծերի օգնությունը չափազանց անհրաժեշտ է, երբ քեզ սպառնում են կամ քեզ նեղացնողների գործողությունները լուրջ վտանգ են ներկայացնում քո առողջության կամ կյանքի համար:

Սակայն, եթե իրավիճակը շատ կրիտիկական չէ, և դու զգում ես, որ կարելի է ելք գտնել, փորձիր հետևել մի քանի օգտակար խորհուրդներին.

  • Արհամարհիր քեզ նեղացնողին և խուսափիր կռվից: Այսպիսի վարքը բոլորովին չի նշանակում, որ դու վախկոտ ես: Հակառակը, դա անելն ավելի դժվար է, քան հուզմունքին և բարկությանը տեղի տալը: Նրան հետաքրքիր է քեզ վիրավորել, քանի որ այսպիսի մարդիկ ձգտում են տեսնել քո պատասխան ռեակցիան: Ուրեմն, եթե խույս ես տալիս տհաճ իրավիճակից և չես պատասխանում վիրավորական հաղորդագրություններին կամ խոսքերին, դու ցույց ես տալիս, որ դա քեզ չի հուզում և քո համար միևնույնն է, թե դիմացինդ ինչ է մտածում կամ անում: Վաղ թե ուշ նա կձանձրանա քեզ կպնելուց և հանգիստ կթողնի:
  • Զսպիր քո բարկությունը և զայրույթը: Չէ՞ որ քեզ նեղացնողները հենց դա են ուզում: Եթե իրավիճակը չի թույլ տալիս հեռանալ, պահպանելով ինքնատիրապետումը, փորձիր օգտագործել հումորը` շատ հավանական է, որ դրանով իրենց անակնկալի կբերես:
  • Մի՛ թույլ տուր, որ քեզ ներքաշեն կռվի մեջ: Նույնիսկ եթե շատ ես ուզում մի լավ խփել և վիրավորողի գլուխը ջարդել, ավելի ճիշտ է դա չանել: Շատ հավանական է, որ քեզ նեղացնողները միայն դրան են սպասում, և նրանց մի առիթ է պետք, որ հարձակվեն քո վրա: Ինչքան ավելի ագրեսիվ ես դու պատասխանում և ռեակցիա տալիս, այդքան ավելի հավանական է, որ կհայտնվես քո համար վտանգավոր և սպառնացող իրավիճակում:
  • Զարգացրու ինքնավստահությունդ: Մտածիր, թե ինչ է հարկավոր, որ քեզ զգաս ավելի ուժեղ և վստահ: Դու կարող ես ընտրել այն զբաղմունքները, որոնք կօգնեն քեզ ուժեղանալ և ինքնավստահություն ձեռք բերել: Ցանկը բավականին լայն է` կարատեից, այկիդոյից կամ յոգայից` մինչև երաժշտություն, օտար լեզուներ և համակարգիչ: Բացի այդ, համախոհներ և նոր շրջապատ գտնելով, դու հաստատ կգտնես նոր ընկերներ և քեզ չես զգա «սպիտակ ագռավ»:
  • Մի՛ քաշվիր կիսվելուց և քննարկելուց քո մտավախությունները այն մարդկանց հետ, ում վստահում ես: Դա կօգնի քեզ հասկանալ սեփական զգացմունքները և ճիշտ պահելաձև և վարքագիծ ձևավորել:

Իսկ ի՞նչ կարող ես անել, եթե հետանդնում են ոչ թե քեզ, այլ ընկերոջդ: Ինչպե՞ս օգնել և չդառնալ նոր ծաղրանքի առարկա: Մենք խնդրել ենք հասկացող հոգեբաններին կիսվել իրենց խորհուրդներով:

Նկարները այս հոդվածի համար մենք գտել ենք այստեղ և այստեղ: